Wiersz jako materia\u0142 dowodowy w procesie karnym to bardzo rzadkie zjawisko.<\/p>\n
Zuzanna Ginczanka, urodzona w 1917 roku w Kijowie jako Zuzanna Polina Ginzburg, ju\u017c jako m\u0142oda poetka zwr\u00f3ci\u0142a swoim talentem uwag\u0119 \u015bwiata kultury lat trzydziestych. Potem przysz\u0142y wojna i Zag\u0142ada. Ginczanka zosta\u0142a aresztowana w Krakowie i zamordowana na prze\u0142omie roku 1944 i 1945. \u017by\u0142a zaledwie 27 lat, a nas okradziono z nienapisanych wierszy, kt\u00f3re umar\u0142y razem z ni\u0105.<\/p>\n
Dwa lata wcze\u015bniej wpad\u0142a w r\u0119ce niemieckiej policji w okupowanym przez Niemc\u00f3w Lwowie na skutek donosu polskiej gospodyni domu, niejakiej Chominowej. Wtedy prze\u017cy\u0142a. W wi\u0119zieniu napisa\u0142a sw\u00f3j ostatni zachowany wiersz. Jest on bez tytu\u0142u, a jego pierwsze s\u0142owa to \u201eNon omnis moriar\u201d<\/em> \u2013 nie wszystek umr\u0119, wyraz nadziei Horacego, \u017ce jego wiersze pozostan\u0105 \u017cywe.<\/p>\n Ginczanka sarkastycznie nawi\u0105zuje do \u201eTestamentu mojego\u201d Juliusza S\u0142owackiego, nasycaj\u0105c jego poetyckie wizje jadowit\u0105 ironi\u0105. Zwraca si\u0119 bezpo\u015brednio do donosicielki i jej rodziny. Gorzk\u0105 spu\u015bcizn\u0105 b\u0119dzie nie tyle wieszcza poezja, co poduszki i materace prute przez donosicieli w poszukiwaniu ukrytych po\u017cydowskich \u201eskarb\u00f3w\u201d.<\/p>\n Zofia Chomin, oskar\u017cona m.in. o wydanie Zuzanny Ginczanki i jej r\u00f3wie\u015bniczki Blumki Fradis, zosta\u0142a 19 listopada 1948 roku skazana wyrokiem S\u0105du Okr\u0119gowego w Warszawie na cztery lata wi\u0119zienia i konfiskat\u0119 mienia na rzecz Skarbu Pa\u0144stwa. Jej syn Marian zosta\u0142 uniewinniony. Wiersz, ocalony dla potomno\u015bci przez zaprzyja\u017anion\u0105 z Ginczank\u0105 Lusi\u0119 Karwowsk\u0105 (Sztauber), zosta\u0142 przed\u0142o\u017cony jako materia\u0142 dowodowy. W uzasadnieniu wyroku s\u0105d wyrazi\u0142 przekonanie, \u017ce dozorczyni \u201enie \u017cywi\u0142a jakiej\u015b specjalnej nienawi\u015bci do \u017byd\u00f3w\u201d. \u201ePost\u0119powanie oskar\u017conej Chominowej, zdaniem S\u0105du Okr\u0119gowego, nale\u017cy t\u0142umaczy\u0107 poziomem jej kultury i panuj\u0105cymi w\u00f3wczas nastrojami we Lwowie, o czym zeznaje \u015bwiadek [\u2026]\u201d.1<\/sup><\/a><\/p>\n Nie, to nie chochlik drukarski: donosicielstwo wynika z \u201epanuj\u0105cych w\u00f3wczas nastroj\u00f3w\u201d. Polski s\u0105d streszcza tymi s\u0142owami sw\u00f3j obraz powszechnego nastawienia nie\u017cydowskiej ludno\u015bci do swoich \u017cydowskich towarzyszy niedoli w okupowanym przez Niemc\u00f3w Lwowie w lipcu lub w sierpniu 1942 roku, tzn. sze\u015b\u0107 lat przed wydaniem wyroku. To w\u0142a\u015bnie w sierpniu 1942 roku Niemcy zamordowali tylko we Lwowie 80 000 \u017byd\u00f3w. Trudno wyobrazi\u0107 sobie ludzi bardziej osamotnionych i opuszczonych ni\u017c \u017bydzi lwowscy, stoj\u0105cy w obliczu nazistowskiego ludob\u00f3jstwa w otoczeniu w du\u017cej cz\u0119\u015bci wyzutym z empatii i solidarno\u015bci.<\/p>\n Nic w sformu\u0142owaniach s\u0105du nie wskazuje na to, \u017ce \u015bwiadomie wyg\u0142asza opinie kontrowersyjne. S\u0105d powo\u0142uje si\u0119 na \u201epanuj\u0105ce nastroje\u201d jak na co\u015b oczywistego i nie budz\u0105cego w\u0105tpliwo\u015bci, pomimo \u017ce \u00f3wczesne s\u0105dy polskie, z pewno\u015bci\u0105 nieust\u0119puj\u0105ce nikomu w trosce o dobre imi\u0119 narodu, bynajmniej nie wesz\u0142y do historii jako ostoja praworz\u0105dno\u015bci i prawdom\u00f3wno\u015bci.<\/p>\n P\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej komunistyczne pa\u0144stwo satelickie Moskwy zosta\u0142o zast\u0105pione przez woln\u0105 i niezawis\u0142\u0105 Polsk\u0119, kt\u00f3ra przez szereg lat by\u0142a pozytywnym przyk\u0142adem dla swoich s\u0105siad\u00f3w. To ju\u017c historia. Zar\u00f3wno zbiorowe sumienie, jak i bogate, aczkolwiek cz\u0119sto traumatyczne dzieje s\u0105 dzisiaj ulubionym obiektem in\u017cynierii politycznej ze strony polskich w\u0142adz. To samo dotyczy prawodawstwa i s\u0105downictwa. Nowa ustawa przewiduje grzywn\u0119 lub pozbawienie wolno\u015bci do trzech lat dla tego, kto \u201epublicznie i wbrew faktom przypisuje Narodowi Polskiemu lub Pa\u0144stwu Polskiemu odpowiedzialno\u015b\u0107 lub wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015b\u0107 za pope\u0142nione przez III Rzesz\u0119 Niemieck\u0105 zbrodnie nazistowskie [\u2026]\u201d. Tekst ustawy jest naszpikowany niejednoznacznymi poj\u0119ciami i elastycznymi sformu\u0142owaniami.<\/p>\n Nikt nie powinien by\u0107 zdziwiony, je\u017celi politycznie nominowani prokuratorzy i s\u0119dziowie b\u0119d\u0105 w s\u0105dach niepodleg\u0142ej Polski gorliwie oskar\u017cali i surowo os\u0105dzali szargaj\u0105cych dobre imi\u0119 Pa\u0144stwa i Narodu swoimi niepochlebnymi opiniami \u2013 r\u00f3wnie\u017c i takimi, kt\u00f3re s\u0105dy komunistycznej Polski traktowa\u0142y jako niekontrowersyjne i oczywiste zaledwie trzy lata po zako\u0144czeniu wojny, maj\u0105c czas okupacji w \u015bwie\u017cej pami\u0119ci. Przyda\u0142aby si\u0119 Ginczanka i jej zab\u00f3jcza ironia, \u017ceby skomentowa\u0107 ten paradoks w formie literackiej.<\/p>\n Wiersz pozostaje najbardziej znanym i podziwianym utworem Ginczanki, a r\u00f3wnocze\u015bnie jest wstrz\u0105saj\u0105cym \u015bwiadectwem okropno\u015bci czasu Zag\u0142ady. Najwyra\u017aniej nie utraci\u0142 zdolno\u015bci inspirowania do refleksji na aktualne tematy. Przy bli\u017cszym zastanowieniu nie ma si\u0119 z czego cieszy\u0107.<\/p>\n Non omnis moriar<\/em> \u2013 moje dumne w\u0142o\u015bci, Non omnis moriar<\/em> \u2013 mina stolta \u00e4gor, T\u0142umaczenie na szwedzki: Jurek Hirschberg<\/a><\/strong><\/p>\n\n
***<\/strong><\/h2>\n
\n\u0141\u0105ki moich obrus\u00f3w, twierdze szaf niez\u0142omnych,
\nPrze\u015bcierad\u0142a rozleg\u0142e, drogocenna po\u015bciel
\nI suknie, jasne suknie pozostan\u0105 po mnie.
\nNie zostawi\u0142am tutaj \u017cadnego dziedzica,
\nNiech wi\u0119c rzeczy \u017cydowskie twoja d\u0142o\u0144 wyszpera,
\nChominowo, lwowianko, dzielna \u017cono szpicla,
\nDonosicielko chy\u017ca, matko folksdojczera.
\nTobie, twoim niech s\u0142u\u017c\u0105, bo po c\u00f3\u017c by obcym.
\nBliscy moi \u2013 nie lutnia to, nie puste imi\u0119.
\nPami\u0119tam o was, wy\u015bcie, kiedy szli szupowcy,
\nTe\u017c pami\u0119tali o mnie. Przypomnieli i mnie.
\nNiech przyjaciele moi si\u0105d\u0105 przy pucharze
\nI zapij\u0105 m\u00f3j pogrzeb i w\u0142asne bogactwo:
\nKilimy i makaty, p\u00f3\u0142miski, lichtarze \u2013
\nNiechaj pij\u0105 noc ca\u0142\u0105, a o \u015bwicie brzasku
\nNiech zaczn\u0105 szuka\u0107 cennych kamieni i z\u0142ota
\nW kanapach, materacach, ko\u0142drach i dywanach.
\nO, jak b\u0119dzie si\u0119 pali\u0107 w r\u0119ku im robota,
\nK\u0142\u0119by w\u0142osia ko\u0144skiego i morskiego siana,
\nChmury prutych poduszek i ob\u0142oki pierzyn
\nDo r\u0105k im przylgn\u0105, w skrzyd\u0142a zmieni\u0105 r\u0119ce obie;
\nTo krew moja paku\u0142y z puchem zlepi \u015bwie\u017cym
\nI uskrzydlonych nagle w anio\u0142\u00f3w przerobi.<\/p>\n<\/div>\n***<\/strong><\/h2>\n
\nMina bordsdukars \u00e4ngar, starka sk\u00e4nksk\u00e5psf\u00e4sten,
\nVidstr\u00e4ckta vita lakan, dyrbara s\u00e4ngkl\u00e4der,
\nKl\u00e4nningar, ljusa kjolar som jag l\u00e4mnar efter.
\nH\u00e4r finns ingen som \u00e4rver mina \u00e4godelar,
\nL\u00e5t d\u00e4rf\u00f6r handen vaska fram judinnans saker,
\nFru Chomin, b\u00f6rdig fr\u00e5n Lvov, ivrig att anm\u00e4la,
\nMor till en folktysk, med en tjallare till make.
\nM\u00e5 du ha gl\u00e4dje av dem, hellre ni \u00e4n andra.
\nMina n\u00e4ra \u2013 nej, varken lutan eller \u00e4ran.
\nJag minns er, och ni, n\u00e4r ni s\u00e5g polisen nalkas,
\nMindes mig. Och ni skyndade att informera.
\nSitt vid pokalen, v\u00e4nner, luta er tillbaka
\nOch fira min begravning. M\u00e5 bytet behaga:
\nTurkiska mattor, v\u00e4ggbonader, fat, ljusstakar.
\nForts\u00e4tt att supa natten l\u00e5ng, och n\u00e4r det dagas,
\nSkall ni leta guld, \u00e4dla stenar och klenoder
\nI mattor och madrasser, t\u00e4cken och sch\u00e4slonger.
\nDet g\u00e5r verkligen undan n\u00e4r god anda r\u00e5der,
\nH\u00e4sttagelnystan, sj\u00f6gr\u00e4sstoppningens kokonger,
\nBolsterfjun, uppspr\u00e4ttade dunt\u00e4ckens molntappar
\nG\u00f6r arm till vinge n\u00e4r de klibbar sig vid fingrar;
\nDet \u00e4r mitt blod som binder samman dun med hampa
\nOch pl\u00f6tsligt skapar \u00e4nglar av dem som f\u00e5tt vingar.<\/p>\n